این فهرست مختصر، شما را با گزیدهای از بهترین فیلمهای سینمایی خان و رعیتی ساخت ایران روبهرو میکند که تماشایشان، سفری است بیواسطه به روزگاری نه چندان دور. روزگاری که رابطه خان و رعیتی تنها یک مفهوم تاریخی نبود، بلکه واقعیتی تلخ و ملموس در بستر جامعه ما به شمار میرفت. از روایت زن سرسختی چون ننهقمر در دادا تا تقابل خاموش سعید راد در سفر سنگ. برای آشنایی با این آثار در ادامه این مطلب همراه ما باشید.
لیست فیلم سینمایی خان و رعیتی:
5. دادا
-
- سال انتشار: ۱۳۶۱
- مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
- بازیگران اصلی: ایرج قادری، فخری خوروش، جمشید مشایخی
خلاصه داستان
این فیلم در سال ۱۳۶۱ ساخته شده است دقیقا همان سالهایی که سینمای ایران تازه داشت از بحران جنگ و انقلابی تازه سر بیرون میآورد. فیلم سینمایی دادا، داستان مردی به نام داود خان است؛ اربابی با آن نگاه های نافذ و معروفش که تمام روستا زیر مشت اوست. اما این فیلم اصلاً درباره قدرت یک خان نیست، بلکه این فیلم درباره شکستن آن قدرت است، آن هم توسط زنی به نام ننهقمر! زنی که هیچ چیز ندارد جز زبانی تیز و قلبی که ترس را نمیشناسد. جایی که ننهقمر در برابر داود خان میایستد، تازه میفهمیم رابطه خان و رعیتی فقط یک مسئله اقتصادی نیست؛ یک جنگ تمامعیار روانی است. چیزی که دادا را ماندگار کرده است، پایان غافلگیرکنندهاش نیست؛ این است که تا دقیقه آخر نمیدانید بالاخره خان میماند یا رعیت؟
4. سفر سنگ
- سال انتشار: ۱۳۵۶
- مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
- بازیگران اصلی: سعید راد، فرزانه تأییدی، محمدرضا فاضلی
خلاصه داستان
داستان از جایی شروع میشود که یک خان قدرتمند به تازگی از زندان آزاد شده و به روستای خودش برمیگردد؛ اما اوضاع عوض شده. رعایا دیگر آن رعایای سابق نیستند. در این میان یک غریبه وارد ماجرا میشود و آرامآرام ذهن دهقانان را علیه خان قدیمی تحریک میکند. سفر سنگ را خیلیها اولین فیلم جدی ژانر ارباب-رعیتی در ایران میدانند. الماسی که درون این فیلم میدرخشد، بازی سعید راد و هارمونی آن سکوتهای معنادارش است؛ و جالبتر از همه، مسعود کیمیایی کارگردان فیلم هیچکس را کاملاً خوب یا کاملاً بد نشان نمیدهد. هم خان جای دفاع دارد، هم رعیت جای اعتراض.
3. تفنگ شکسته
- سال انتشار: ۱۳۶۴
- مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
- بازیگران اصلی: عنایتالله بخشی، فخری خوروش، کیومرث ملکمطیعی
خلاصه داستان
فضای این فیلم با دو فیلم قبلی کاملاً فرق میکند. داستان فیلم تفنگ شکسته در یک معدن میگذرد، نه یک روستای معمولی. اینجا خبری از گندمزار و شالیزار نیست. اینجا جای سیاهی و زغال و عرق پیشانی است. داستان درباره یک کارگر ساده معدن است که مدام از دست سرکارگر ظالم خود کتک میخورد. اما این سرکارگر خودش رعیت کس دیگری است، صاحب معدن که هیچوقت به پاگرد معدن پا نمیگذارد و فقط از بالا دستور میدهد. جذابیت این فیلم در این است که رابطه خان و رعیتی را در دو لایه نشان میدهد، یکی ظلم مستقیم سرکارگر، و یکی ظلم غیرمستقیم صاحب معدن. کیومرث ملکمطیعی اینجا در نقشی متفاوت ظاهر شده و فخری خوروش هم در نقش زن رعیتی است که طعم تلخ فقر را خوب میفهمد. این فیلم به شما نشان میدهد که گاهی ظالم، خودش هم مظلوم است؛ شاید این همان چیزی باشد که تفنگ شکسته را از دیگر فیلمهای این ژانر جدا میکند.
2. برنج خونین
- سال انتشار: ۱۳۶۱
- مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
- بازیگران اصلی: کیومرث ملکمطیعی، اسماعیل محمدی، نسرین پاکخو
خلاصه داستان
داستان درباره یک کشاورز ساده به نام مشغلام است که مدام از دست خانِ منطقه اذیت میشود. ناگهان یک سنگ عجیب از آسمان توی برنجزارش میافتد و همان سنگ، زندگی مشغلام را زیر و رو میکند. حالا او قدرتی دارد که شناختی از آن ندارد، و خان منطقه هم نمیفهمد با چه چیزی روبهروست و همین داستان را جالب میکند. اگر از فیلمهای عجیب و تجربی خوشتان میآید، این فیلم را از دست ندهید.
1. سمندر
- سال انتشار: ۱۳۶۵
- مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
- بازیگران اصلی: فرامرز قریبیان، ولی شیراندامی، ثریا حکمت
خلاصه داستان
محمود کوشان که بیشتر با فیلمهای پرفروش عامهپسند شناخته میشود، اینجا دست به یک آزمایش زده. داستان درباره یک پسر جوان روستایی است که استعداد عجیبی در کشتی دارد. اما مشکل اینجاست که پسر، رعیت است و خان آن منطقه نمیگذارد او به شهر برود و قهرمان شود. فرامرز قریبیان اینجا نقشی متفاوت دارد؛ نه آن پلیس معترض همیشگی، بلکه یک مربی کشتی که وارد روستا میشود و به پسر کمک میکند تا از بند سنتهای غلط رها شود. جالبترین بخش سمندر جایی است که پای یک خان جوان به ماجرا باز میشود؛ خانی که تازه از سفر برگشته و با پدر سنتیاش یعنی همان خان قدیمی سرِ سرنوشت رعایا دعوا میکند.
جمع بندی
در پایان، شاید این پنج فیلم را نتوان شاهکارهای مطلق سینمای ایران نامید. برخی از آنها بازیگران چندان حرفهای ندارند، بعضیها فیلمنامهشان پر از کلیشه است و در بخش عامهپسند سرگردانند. اما چیزی که به این آثار ارزش تماشا میدهد، صداقتشان است. صداقتی که در کمتر فیلم امروزی میتوان پیدا کرد. درنهایت پیشنهاد میکنیم تماشای این 5 فیلم را از دست ندهید چرا که یک تجربه جذاب و نوستالژی است!
