موفقیت تجاری همیشه معیار دقیقی برای سنجش کیفیت یک فیلم نیست. در تاریخ سینما، آثار فانتزی متعددی وجود دارند که با وجود ایدههای جاهطلبانه، دنیاسازی چشمگیر و کیفیت هنری بالا، در زمان اکران نتوانستند مخاطبان کافی را به سالنهای سینما بکشانند.
در این مطلب، سراغ پنج فیلم فانتزی میرویم که شاید در زمان اکران با استقبال مورد انتظار روبهرو نشدند، اما گذر زمان ارزش واقعی آنها را بیشتر آشکار کرده است؛ از کریستال تاریک و سلطه آتش گرفته تا اژدهای پیت و سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان.
5 فیلم فانتزی که در گیشه شکست خوردند اما سزاوارش نبودند
فیلمهای فانتزی معمولاً از پرریسکترین پروژههای سینمایی هستند. ساخت جهانهای خیالی، طراحی موجودات غیرانسانی، جلوههای ویژه گسترده و تولید دکورهای عظیم، هزینه زیادی روی دست استودیوها میگذارد. به همین دلیل، یک فیلم فانتزی برای موفقیت تجاری معمولاً باید بتواند طیف وسیعی از مخاطبان را جذب کند.
اما مشکل اینجاست که گیشه هیچوقت معیار مستقیمی برای سنجش کیفیت یک فیلم نیست. عوامل مختلفی مانند زمان اکران، بازاریابی، رقابت با آثار بزرگتر، انتظارات مخاطبان و حتی تغییر سلیقه عمومی میتوانند سرنوشت تجاری یک فیلم را تغییر دهند.
پنج فیلمی که در ادامه معرفی میکنیم، نمونههایی از همین آثار هستند. برخی از آنها بعدها به فیلمهای کالت تبدیل شدند، بعضی دیگر با گذشت زمان جایگاه خود را پیدا کردند و برخی نیز هنوز آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفتهاند.
1. کریستال تاریک (The Dark Crystal)
سال انتشار: ۱۹۸۲
کارگردانان: جیم هنسن و فرانک اوز
ژانر: فانتزی، ماجراجویی، تاریک
بازیگران و صداپیشگان اصلی: جیم هنسن، کاترین مولوین، فرانک اوز
محصول: شرکت جیم هنسن
وقتی نام جیم هنسن به میان میآید، بیشتر مخاطبان احتمالاً به یاد شخصیتهای دوستداشتنی و عروسکی ماپتها میافتند. اما «کریستال تاریک» نشان داد که نبوغ هنسن میتواند به دنیایی بسیار تاریکتر، پیچیدهتر و متفاوتتر نیز وارد شود.
داستان فیلم در سیارهای دوردست و در گذشتهای بسیار دور جریان دارد؛ جایی که یک موجود الفمانند به نام جن مأموریتی دشوار را بر عهده میگیرد. او باید قطعه گمشده یک کریستال جادویی را پیدا کند و با بازگرداندن آن، تعادل را به جهان خود بازگرداند.
اما در مقابل او، نژادی شرور و قدرتمند به نام اسکسیسها قرار دارند که میخواهند کنترل جهان را حفظ کنند.
یکی از دلایل عدم موفقیت تجاری فیلم در زمان اکران، انتظاراتی بود که مخاطبان از آثار جیم هنسن داشتند. نام هنسن و سابقهاش با سرگرمی خانوادگی گره خورده بود، در حالی که «کریستال تاریک» اثری بسیار تاریکتر و گاهی ترسناکتر از چیزی بود که خانوادهها انتظار داشتند.
در واقع، فیلم در نقطه عجیبی قرار گرفته بود: برای کودکان بیش از حد ترسناک بود و برای مخاطبانی که به دنبال یک فانتزی بزرگسالانه بودند، شاید بیش از اندازه عروسکی به نظر میرسید.
با این حال، گذر زمان نشان داد که «کریستال تاریک» یکی از جاهطلبانهترین پروژههای فانتزی دهه ۸۰ بوده است. طراحی موجودات، عروسکگردانی عملی، طراحی صحنه و جهانسازی فیلم همچنان چشمگیر هستند.
موفقیت فرهنگی فیلم در سالهای بعد حتی به تولید سریال پیشدرآمد کریستال تاریک: عصر مقاومت در نتفلیکس منجر شد؛ اثری که نشان داد دنیایی که هنسن دههها پیش ساخته بود، هنوز ظرفیت جذب مخاطب دارد.
چرا باید ببینید؟
اگر به فانتزیهای تاریک، جهانسازی منحصربهفرد و جلوههای عملی علاقه دارید، «کریستال تاریک» یکی از آثاری است که نباید صرفاً به دلیل سن بالایش از آن عبور کنید.
2. سلطه آتش (Reign of Fire)
سال انتشار: ۲۰۰۲
کارگردان: راب بومن
ژانر: فانتزی، اکشن، پساآخرالزمانی
بازیگران اصلی: کریستین بیل، متیو مککانهی، جرارد باتلر
محصول: دیزنی
تصور کنید اژدهایان از دل افسانهها بیرون آمدهاند و به موجودات غالب روی زمین تبدیل شدهاند. حالا انسانها نه قهرمانان داستان، بلکه بازماندگانی هستند که برای زنده ماندن از دست این موجودات عظیم تلاش میکنند.
این ایده ساده اما جذاب، اساس فیلم «سلطه آتش» را تشکیل میدهد.
داستان از لندن در اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز میشود؛ جایی که پسری جوان با موجودی عظیم و آتشین روبهرو میشود که پس از قرنها از خواب بیدار شده است. دو دهه بعد، اژدهایان تقریباً تمدن بشری را نابود کردهاند و بازماندگان در جوامعی کوچک و منزوی زندگی میکنند.
کوئین با بازی کریستین بیل مسئول محافظت از جامعه خود است؛ اما ورود ون زان با بازی متیو مککانهی شرایط را تغییر میدهد. ون زان ادعا میکند راهی برای شکار و کشتن اژدهایان پیدا کرده است.
«سلطه آتش» در زمان اکران نتوانست به موفقیت تجاری مورد انتظار دست پیدا کند. فیلم با بودجهای حدود ۶۰ میلیون دلار ساخته شد و در گیشه جهانی حدود ۸۲ میلیون دلار فروخت؛ رقمی که برای یک فیلم بلاکباستری با چنین هزینهای چندان رضایتبخش نبود.
رقابت با فیلمهایی مانند «مردان سیاهپوش ۲» نیز شرایط را برای آن دشوارتر کرد.
اما چیزی که فیلم را ماندگار کرد، تعهد کامل آن به ایده اصلیاش بود. «سلطه آتش» تلاش نمیکند حضور اژدهایان را به یک شوخی یا فانتزی سبک تبدیل کند. اینجا اژدها واقعاً یک تهدید آخرالزمانی است.
طراحی موجودات، فضای تاریک و ترکیب ژانرهای فانتزی و پساآخرالزمانی باعث شده فیلم در سالهای بعد طرفداران وفاداری پیدا کند.
چرا باید ببینید؟
اگر به دنبال فیلمی درباره اژدها هستید که آنها را واقعاً خطرناک و ترسناک نشان دهد، «سلطه آتش» یکی از گزینههای متفاوت و کمتر دیدهشده این ژانر است.
3. جایی که موجودات وحشی هستند (Where the Wild Things Are)
سال انتشار: ۲۰۰۹
کارگردان: اسپایک جونز
ژانر: فانتزی، ماجراجویی، درام
بازیگران اصلی: مکس رکوردز، کاترین کینر، مارک رافلو
اقتباس از: کتاب موريس سنداک
اسپایک جونز بیشتر به خاطر فیلمهایی مانند «جان مالکوویچ بودن» و «او» شناخته میشود، اما در سال ۲۰۰۹ سراغ پروژهای کاملاً متفاوت رفت: اقتباس سینمایی از کتاب محبوب کودکان موریس سنداک.
«جایی که موجودات وحشی هستند» داستان مکس، پسری بازیگوش و misunderstood را روایت میکند که از دنیای واقعی فرار میکند و به سرزمینی میرسد که موجودات عظیم و شگفتانگیز در آن زندگی میکنند.
موجودات وحشی مکس را به عنوان پادشاه خود میپذیرند و او وعده میدهد سرزمینی بسازد که همه در آن خوشحال باشند. اما مکس خیلی زود متوجه میشود که ساختن یک پادشاهی ایدهآل بسیار دشوارتر از چیزی است که تصور میکرد.
ساخت فیلم مسیر سادهای نداشت. پروژه با چالشهای مختلفی روبهرو شد و هزینه تولید آن نیز افزایش پیدا کرد. بودجه فیلم در نهایت به حدود ۱۰۰ میلیون دلار رسید و فروش جهانی آن نیز تقریباً در همین محدوده باقی ماند.
از نظر تجاری، این نتیجه برای چنین پروژه پرهزینهای یک ناامیدی محسوب میشد.
اما مشکل اصلی فیلم، کیفیت آن نبود. «جایی که موجودات وحشی هستند» اثری جسورانه، احساسی و از نظر بصری جاهطلبانه بود که تلاش میکرد داستانی ظاهراً کودکانه را به روایتی درباره تنهایی، خشم، بلوغ و پیچیدگیهای دوران کودکی تبدیل کند.
جلوههای عملی موجودات فیلم نیز همچنان یکی از نقاط قوت آن هستند.
چرا باید ببینید؟
اگر انتظار یک فیلم فانتزی کودکانه و ساده دارید، ممکن است «جایی که موجودات وحشی هستند» غافلگیرتان کند. این فیلم بیشتر درباره احساسات پیچیده دوران کودکی است تا یک ماجراجویی فانتزی معمولی.
4. اژدهای پیت (Pete’s Dragon)
سال انتشار: ۲۰۱۶
کارگردان: دیوید لوری
ژانر: فانتزی، ماجراجویی، خانوادگی
بازیگران اصلی: برایس دالاس هاوارد، رابرت ردفورد، اوکس فگلی
محصول: دیزنی
دیزنی در دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای روی بازسازی آثار کلاسیک خود انجام داد؛ پروژههایی که بسیاری از آنها در گیشه به موفقیتهای عظیم تبدیل شدند.
اما «اژدهای پیت» در مقایسه با بسیاری از بازسازیهای دیگر دیزنی، عملکرد تجاری بسیار محدودتری داشت.
البته از نظر فنی نمیتوان آن را یک شکست کامل دانست. فیلم با بودجهای حدود ۶۵ میلیون دلار، نزدیک به ۱۴۳ میلیون دلار در سراسر جهان فروخت. اما با توجه به موفقیت گسترده دیگر بازسازیهای دیزنی، عملکرد آن یک ناامیدی تجاری محسوب میشد.
داستان درباره گریس، زنی است که با پسربچهای یتیم به نام پیت آشنا میشود. پیت ادعا میکند سالهاست در جنگل زندگی میکند و همراه یک اژدهای عظیم و مهربان به نام الیوت است.
فیلم به کارگردانی دیوید لوری، که بعدها «شوالیه سبز» را ساخت، یکی از متفاوتترین بازسازیهای دیزنی محسوب میشود.
لوری به جای اینکه صرفاً نسخهای مدرن از یک اثر قدیمی بسازد، تلاش کرد فیلمی احساسی و صمیمی خلق کند که درباره فقدان، خانواده، دوستی و امید باشد.
نتیجه، فیلمی است که برخلاف بسیاری از بازسازیهای پرزرقوبرق، بیش از آنکه به نوستالژی متکی باشد، روی احساسات شخصیتها تمرکز میکند.
چرا باید ببینید؟
«اژدهای پیت» برای کسانی مناسب است که فانتزی خانوادگی را با قلبی احساسی میخواهند. این فیلم یکی از نمونههای خوب بازسازیهایی است که تلاش کردهاند دلیل تازهای برای وجود خود داشته باشند.
5. سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان (Dungeons & Dragons: Honor Among Thieves)
سال انتشار: ۲۰۲۳
کارگردانان: جاناتان گلداستاین و جان فرانسیس دالی
ژانر: فانتزی، اکشن، ماجراجویی، کمدی
بازیگران اصلی: کریس پاین، میشل رودریگز، جاستیس اسمیت، هیو گرانت، سوفیا لیلیس
محصول: پارامونت پیکچرز
شاید عجیبترین مورد این فهرست، فیلمی باشد که برخلاف بسیاری از آثار قبلی، در زمان اکران نقدهای بسیار مثبتی دریافت کرد.
«سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان» در سال ۲۰۲۳ تلاش کرد کاری را انجام دهد که نسخه سینمایی سال ۲۰۰۰ نتوانسته بود: تبدیل دنیای بازی رومیزی محبوب Dungeons & Dragons به یک ماجراجویی سینمایی سرگرمکننده و قابل دسترس.
فیلم داستان ادجین، یک دزد خوشزبان و کاریزماتیک، و گروهی از ماجراجویان نامتجانس را دنبال میکند که برای به دست آوردن یک یادگار ارزشمند وارد ماجرایی خطرناک میشوند.
اما همهچیز طبق برنامه پیش نمیرود و گروه خیلی زود خود را درگیر دشمنانی بسیار قدرتمندتر از چیزی میبیند که انتظارش را داشت.
فیلم با بودجهای حدود ۱۵۰ میلیون دلار ساخته شد و در نهایت حدود ۲۰۵ میلیون دلار در سراسر جهان فروخت. این رقم برای بازگرداندن هزینههای یک فیلم بزرگ هالیوودی کافی نبود.
یکی از بدشانسیهای فیلم، زمان اکران آن بود. «افتخار در میان دزدان» ابتدا صدر جدول فروش را در اختیار گرفت، اما تنها یک هفته بعد با ورود فیلم برادران سوپر ماریو به سینماها، بخش زیادی از توجه بازار را از دست داد.
این در حالی بود که فیلم از نظر کیفیت، یکی از موفقترین اقتباسهای سینمایی از یک بازی یا دنیای فانتزی محسوب میشد.
ترکیب بازیگران، جلوههای بصری، طنز، اکشن و شخصیتپردازی باعث شده بود فیلم حتی برای کسانی که با بازی رومیزی «سیاهچالها و اژدهایان» آشنایی ندارند نیز جذاب باشد.
یکی از بزرگترین نقاط قوت فیلم این است که برای لذت بردن از آن نیازی نیست قوانین یا تاریخچه این دنیای فانتزی را بدانید.
چرا باید ببینید؟
اگر دنبال یک بلاکباستر فانتزی سرگرمکننده، خلاق و خوشساخت هستید که بیش از اندازه خودش را جدی نگیرد، «افتخار در میان دزدان» یکی از بهترین انتخابهای سالهای اخیر است.
چرا این فیلمهای فانتزی ارزش تماشای دوباره دارند؟
سرنوشت این پنج فیلم نشان میدهد که موفقیت در گیشه و ارزش سینمایی الزاماً یکسان نیستند. در میان آنها آثاری مانند «کریستال تاریک» وجود دارند که زمان لازم بود تا مخاطبان ارزش واقعیشان را درک کنند. در مقابل، فیلمی مانند «سلطه آتش» قربانی رقابت و شرایط نامناسب اکران شد و «افتخار در میان دزدان» نیز در دورهای وارد سینماها شد که خیلی زود زیر سایه یک پدیده بزرگتر قرار گرفت.
وجه مشترک دیگر این آثار، ریسکپذیری آنهاست. هیچکدام صرفاً نسخهای تکراری از فرمولهای موفق نیستند. «جایی که موجودات وحشی هستند» تلاش میکند ادبیات کودک را به یک درام احساسی تبدیل کند؛ «اژدهای پیت» به جای تکیه صرف بر نوستالژی، داستانی شخصیتر ارائه میدهد و «سلطه آتش» ترکیبی عجیب از فانتزی اژدهایی و آخرالزمان است.
شاید مهمترین نکته این باشد که شکست تجاری یک فیلم نباید پایان مسیر آن باشد. برخی از این آثار بعدها مخاطبان تازهای پیدا کردند و به فیلمهای کالت تبدیل شدند. در واقع، گاهی سینما برای کشف ارزش واقعی یک فیلم به زمان بیشتری نیاز دارد.
نظر فلاتو
اگر بخواهیم از میان این پنج فیلم یک نکته مشترک پیدا کنیم، احتمالاً باید به این واقعیت اشاره کنیم که فانتزی همیشه در زمان خودش پاداش نمیگیرد. ساخت جهانی متفاوت و ارائه ایدهای خارج از جریان اصلی، ریسک بزرگی برای استودیوهاست؛ بهخصوص وقتی فیلم نتواند در چند هفته نخست اکران به فروش مورد انتظار برسد.
با این حال، «کریستال تاریک» و «سلطه آتش» نشان میدهند که یک فیلم میتواند سالها بعد مخاطب خودش را پیدا کند. «اژدهای پیت» نیز نمونهای از بازسازیهایی است که شاید در گیشه کمتر از حد انتظار دیده شد، اما از نظر هنری هویت مستقلی دارد. در این میان، «سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان» شاید بیش از همه قربانی اقتصاد پیچیده بلاکباسترهای مدرن شد؛ فیلمی که کیفیت قابل توجهی داشت اما برای سودآوری به فروش بسیار بیشتری نیاز داشت.
به نظر فلاتو، اگر از فانتزیهای تکراری خسته شدهاید، این پنج اثر ارزش قرار گرفتن در فهرست تماشا را دارند؛ نه به این دلیل که همه آنها شاهکارند، بلکه چون هرکدام ایدهای متفاوت برای ارائه دارند.
سوالات متداول
آیا «کریستال تاریک» فیلم مناسبی برای کودکان است؟
با وجود حضور عروسکها و فضای فانتزی، فیلم در بخشهایی بسیار تاریک و ترسناک است و ممکن است برای کودکان کمسنوسال مناسب نباشد.
آیا «سلطه آتش» یک فیلم ترسناک است؟
این اثر بیشتر یک فیلم فانتزی، اکشن و پساآخرالزمانی است، اما حضور اژدهایان و فضای تاریک آن میتواند برای علاقهمندان به آثار هیولایی جذاب باشد.
آیا «اژدهای پیت» یک بازسازی موفق محسوب میشود؟
از نظر تجاری، عملکرد آن در مقایسه با دیگر بازسازیهای دیزنی چندان چشمگیر نبود؛ اما از نظر هنری و احساسی، یکی از بازسازیهای متفاوت و تحسینشده این استودیو محسوب میشود.
آیا برای تماشای «سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان» باید بازی اصلی را بشناسیم؟
خیر. فیلم به شکلی ساخته شده که مخاطبان ناآشنا با بازی نیز بتوانند داستان و شخصیتها را دنبال کنند.
کدام فیلم این فهرست بیشتر ارزش تماشای دوباره دارد؟
انتخاب کاملاً سلیقهای است، اما اگر به دنبال یک فانتزی تاریک و منحصربهفرد هستید، «کریستال تاریک» و اگر یک ماجراجویی مدرن و سرگرمکننده میخواهید، «سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان» گزینههای بسیار خوبی هستند.
جمعبندی
«کریستال تاریک»، «سلطه آتش»، «جایی که موجودات وحشی هستند»، «اژدهای پیت» و «سیاهچالها و اژدهایان: افتخار در میان دزدان» پنج نمونه از فیلمهای فانتزی هستند که موفقیت تجاری آنها با کیفیت واقعیشان همخوانی نداشت. برخی از این آثار بعدها به فیلمهای کالت تبدیل شدند و برخی دیگر همچنان منتظر کشف شدن توسط نسل جدید مخاطبان هستند. اگر به دنبال فانتزیهایی متفاوت از آثار جریان اصلی هالیوود هستید، این پنج فیلم میتوانند انتخابهای ارزشمندی برای تماشا باشند.
منابع
- Looper
- The Jim Henson Company
- Disney
- Warner Bros
- Paramount Pictures
تماس با سردبیر
برای ارسال انتقادات، پیشنهادات و شکایات خود، میتوانید با ایمیل سردبیر در ارتباط باشید.
سعی میکنیم در سریعترین زمان ممکن به پیامهای شما پاسخ دهیم.
