داستان فانتزی و ماندگار «جادوگر شگفتانگیز شهر اُز» نوشته ال. فرانک باوم که نخستینبار در سال ۱۹۰۰ منتشر شد، طی بیش از یک قرن به یکی از پایههای اصلی فرهنگ عامه تبدیل شده است. جهان رنگارنگ اُز بارها و بارها الهامبخش سینماگران بوده و در قالب اقتباسهایی متنوع، متناسب با فناوریها و فضای فرهنگی هر دوره، جان تازهای گرفته است.
همین تنوع رویکرد باعث شده فیلمهای مرتبط با «جادوگر شهر اُز» گاه تفاوتهای چشمگیری با یکدیگر داشته باشند؛ حتی زمانی که شخصیتها یکی هستند. به همین دلیل، انتخاب بهترین اقتباسها همیشه کار سادهای نیست. در ادامه، ۵ فیلم برتر دنیای «جادوگر شهر اُز» را از رتبه پنجم تا اول مرور میکنیم.
رتبه پنجم: The Wiz (1978)
اقتباسی متفاوت و شهری از داستان کلاسیک اُز که بر اساس موزیکال موفق برادوی ساخته شد. «ویز» به کارگردانی سیدنی لومت، دوروتی را نه یک دختر روستایی، بلکه معلمی در محله هارلم نیویورک معرفی میکند. دایانا راس در نقش دوروتی، ریچارد پرایر در نقش جادوگر و مایکل جکسون در نقش مترسک، ترکیبی غیرمنتظره اما بهیادماندنی را رقم زدهاند.
اگرچه منتقدان چندان با این فیلم مهربان نبودند، اما نامزدی در چهار بخش اسکار نشان میدهد «ویز» کاملاً هم نادیده گرفته نشده است. این فیلم یک موزیکال پرشور است که در بهترین لحظاتش، هنوز هم حس جادوی واقعی را به تماشاگر منتقل میکند.
رتبه چهارم: Return to Oz (1985)
«بازگشت به اُز» ساخته والتر مرچ، تاریکترین و ترسناکترین اقتباس این فهرست به شمار میرود. این فیلم بیشتر به یک فانتزی-وحشت شباهت دارد تا داستانی کودکانه. دوروتی با بازی فِیروزا بالک، در فضایی آکنده از اضطراب، موجودات هولناک و دشمنانی فراموشنشدنی مانند مومبیِ سرعوضکن و پادشاه نوم روبهرو میشود.
طراحی صحنه و شخصیتها، فضایی کابوسوار ایجاد کرده و فیلم عمداً از حالوهوای شاد نسخههای کلاسیک فاصله میگیرد. «بازگشت به اُز» برای کسانی که اقتباسهای بیشازحد شیرین را نمیپسندند، تجربهای متفاوت و ماندگار است؛ هرچند به دلیل وفادار نبودن مستقیم به داستان اصلی، جایگاهی بالاتر از این ندارد.
رتبه سوم: Wicked: For Good (2024)
دومین بخش از اقتباس سینمایی موزیکال «ویکد» به کارگردانی جان ام. چو، داستان را وارد مرحلهای جسورانهتر میکند. در این فیلم، الفابا (جادوگر غرب) با بازی سینتیا اریوو به چهرهای معترض و مدافع حقوق حیوانات تبدیل میشود؛ نقشی که او را در تقابل مستقیم با جادوگر اُز و مادام موریبل قرار میدهد.
«ویکد: برای همیشه» روایت کلاسیک «جادوگر شهر اُز» را از زاویهای تازه بازسازی میکند و شخصیتهای آشنایی مانند دوروتی، مترسک و مرد حلبی را وارد داستان میسازد. اگرچه منتقدان آن را ضعیفتر از قسمت اول میدانند، اما استقبال گسترده مخاطبان نشان میدهد این فیلم در ایجاد غافلگیری و روایت متفاوت، موفق عمل کرده است.
رتبه دوم: Wicked (2024)
«ویکد» داستان جادوگر شرور غرب را از نو تعریف میکند و او را به قهرمانی misunderstood تبدیل میسازد. این فیلم که بر اساس موزیکال محبوب برادوی ساخته شده، با بازی درخشان سینتیا اریوو و آریانا گرانده و حضور جف گلدبلوم در نقش جادوگر، یکی از موفقترین اقتباسهای موزیکال سالهای اخیر است.
تولید پرهزینه، طراحی صحنه چشمنواز و اجرای قدرتمند ترانهها باعث شده «ویکد» نهتنها انتظارات را برآورده کند، بلکه استاندارد تازهای برای اقتباسهای موزیکال سینمایی تعریف کند. ترانه «Defying Gravity» نیز بهسرعت به یکی از ماندگارترین قطعات مرتبط با دنیای اُز تبدیل شده است.
رتبه اول: The Wizard of Oz (1939)
بیرقیب و جاودانه. شاهکار ویکتور فلمینگ با بازی جودی گارلند، همچنان بهترین و تأثیرگذارترین فیلم دنیای اُز است. گذار شگفتانگیز از دنیای سیاهوسفید کانزاس به رنگهای زنده سرزمین اُز، یکی از لحظات تاریخی سینما محسوب میشود و تقریباً تمام صحنههای فیلم به نمادهای ماندگار بدل شدهاند.
با وجود سختیها و حوادث تلخ پشت صحنه، نتیجه نهایی اثری است که تاریخ سینما را تغییر داد و هنوز هم الهامبخش نسلهای جدید فیلمسازان است. «جادوگر شهر اُز» نهفقط بهترین فیلم این فهرست، بلکه یکی از بهترین فیلمهای تاریخ سینما به شمار میرود.
جمعبندی
از موزیکالهای مدرن و بازخوانیهای جسورانه تا کلاسیکی که هرگز کهنه نمیشود، دنیای «جادوگر شهر اُز» همچنان زنده و پویاست. اگر قصد سفر دوباره به سرزمین اُز را دارید، این فهرست میتواند بهترین راهنما برای انتخاب باشد.
